 |
|
| GRADILA GA JELENA ANŽUJSKA |
|
| Pre mnogo godina, kada se pesme nisu pisale, nego sastavljale i služile za ličnu upotrebu u večerima pored lampe, čuo sam od jednog starog čoveka dugih brkova pesmu o srpskim manastirima. Tada i nikad više! Kao nekad Miloš u Latinima, govrio je o našim svetinjama kao da radi najvažniji posao na svetu. Od svega ostali su samo stihovi o jednom od tih manastira: ''Gradila ga Jelena Anžujska / Pod Golijom, više Brvenika / Večnu kuću sebi i svojima''. Prošla su mnoga leta dok sam od starih putopisaca saznao da se ''u živopisnoj Brveničkoj klisuri nalazi, sa stanovišta istorije umetnosti veoma zanimljiva, na žalost jako oštećena manastirska crkva Gradac, koju je krajem XIII veka od sedre sagradila žena kralja Uroša Jelena...'' |
|
| Prostor na kome je sazidan manastir Gradac bio je kultno mesto od davnih vremena. Samo tako se može objasniti da se on nalazi baš na ovom vodoplavnom mestu, blizu reke Brvenice. Nekada je ovuda prolazio glavni put za Arilje (a jedan krak za Studenicu), a sada se nalazi na dvanaest kilometara od ibarskog puta, na usamljenom mestu, na padinama Golije. |
|
| Kralj Uroš, sin Stefana Prvovenčanog i unuk Stefana Nemanje bio je mudar, vešt i sposoban vladar. I oženjen Jelenom ''od carskog plemena, od francuskog roda.'' Njena uloga u kulturi i politici tadašnjih Nemanjića bila je veoma značajna. Iako papa o njoj govori kao o ''svojoj u Hristu najmilijoj kćeri'', ona je promenila veroispovest, slala ''bogate darove Svetoj Gori, Jerusalimu i Sinaju'' i sagradila manastir Gradac, u kome je sahranjena posle smrti, 8. februara 1314. godine. |
|
| Neki podaci, a i činjenica da model hrama na ktitorskoj kompoziciji drže zajedno, ukazuju da su gradnju hrama započeli Uroš i Jelena, kao svoju grobnu crkvu. Kasniji događaji razvijali su se tako, da su radovi bili prekinuti, a Jelena posle izvesnog vremena sama dovršila izgradnju manastira, koji je postao neka vrsta kulturnog centra toga vremena. O samoj crkvi Kanic kaže da ''je to u osnovi zapravo umanjena kopija crkve u Studenici, ali sa gotičkom izradom mnogih konstruktivnih i dekorativnih elemenata''. |
|
| Gradac je najviše napredovao u trinaestom i četrnaestom veku, kao kraljevska zadužbina i hram u kome se nalazi ''grob velike kraljice''. Bio je mnogoljudan i veoma bogato opremljen, a iguman gradački zauzimao je peto mesto u rangu igumana srpskih manastira. A potom, u petnaestom i šesnaestom veku nema podataka o životu manastira. Zna se samo da su 1589. godine iguman Đurđevih stupova Stefan i starac Pajsije zatekli manastir sa jednim sveštenikom i oronulu crkvu bez krova. Crkva je obnovljena ''koliko se moglo učiniti u to tužno vreme'', ali je manastir potpuno zapusteo u vreme austrijsko-turskih ratova, kada je skinut i odnet olovni krov, svodovi srušeni, a manastirske zgrade odnela bujica. |
|
| Kada se u ove krajeve počelo doseljavati stanovništvo koje je obrazovalo današnje selo Gradac, obnovljena je mala crkva posvećena Svetom Nikoli, koja se nalazi na steni iznad manastirskog konaka. Pred Prvi svetski rat iznad ostataka Bogorodičine crkve podignut je krov kao zaštita od daljeg propadanja. |
|
| Danas, posle obimnih istraživačkih i konzervatorskih radova, manastir Grdac je obnovljen, a pored vernika svakodnevno ga posećuju gosti iz zemlje i inostranstva. Ako imate Crkveni kalendar, pogledajte: 12.(30). novembar. Pod tim datumom stoji: Sveti kralj Milutin, Teoktist i mati im Jelena. Možda je nalepše toga dana posetiti manastir Gradac. |
|
Tomislav Ž. Popović
Napomena: Fotografije i tekst se mogu koristiti samo po odobrenju autora.
|
|
|
|
|
|
|
| Izvor: Tomislav Ž. Popović |
| |
|
|
|
|
|
|
| Izvor: Tomislav Ž. Popović |
| |
|
|
|
|
|
|
| Izvor: Tomislav Ž. Popović |
| |
|
|
|
|
|
|
| Izvor: Tomislav Ž. Popović |
| |
|
|
|
|
|
|
| Izvor: Tomislav Ž. Popović |
| |
|
|
|
|
|
|
| Izvor: Tomislav Ž. Popović |
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
| Iz najava i vesti |
|
|
|
| Važno obaveštenje
Poštovani posetioci
Zbog tehničkih problema sajt dijaspora.ch se neće ažurirati u narednom periodu.
Hvala na razumevanju!
Vaš tim dijaspora.ch
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dijaspora.ch
