 |
|
|
| NA ONAJ SVET UZ STO VIOLINA |
|
|
| Sadašnje jagodinsko groblje zvanično je ustrojeno je 1936. godine na katastarskoj parceli 3542 u površini od nešto više od četiri hektara. Sa starim, i novim delom, groblje danas obuhvata oko 32 hektara sa 14.000 grobnih mesta u kojima počiva preko 36.000 pokojnika. |
|
| Izgradnjom moderne kapele sa tri boksa, centralnim frižiderom i prostorom za prosekciju, otvorene 9. septembra 1976. godine, stvoreni su uslovi za savremenije i humanije obavljanje pogrebnih usluga. Od tada je na snazi i opštinska odluka o obaveznom izlaganju pokojnika u kapeli i zabrani uličnih ispraćaja pokojnika. |
|
| Mesto i način sahranjivanja na našim prostorima zavisilo je od vremena kada je sam čin obavljan. Jagodinski kustos i savetnik Savo Vetnić podseća na višedecenijska iskopavanja radnika Zavičajnog muzeja koja, sa nekom sigurnošću, potvrđuju kako su naši preci sahranjivali svoje bližnje. Među nalazima iz najstarijih perioda, beležimo primer pokojnika u Tečiću nađenom u zgrčenom, embrionalnom položaju, u uverenju da će ga materinsko krilo zemlje štititi i grejati. U Bukovču, ispod ognjišta, nađena je donja vilica pretka, donetog sa nekog drugog mesta da bi se život porodice nastavio. U Dobroj Vodi postoji neistražen tumul gde se do skeleta, i posude za hranu, oružje i nakit pokojnika moglo doći iz više pravaca. Na lokacijama Matine ciglane, Tavrićkih obora i ateljea naivnog slikara Milana Rašića u Jagodini, pronađene su urne sa spaljenim pokojnicima. Svi ovi nalazi datirani su za 5500 hiljada godina i 3200 hiljada godina pre nove ere. |
|
|
| Uništeno rimsko naselje |
|
|
| Izgradnjom stadiona i drugih sportskih objekata pedesetih godina prošlog veka u Jagodini je zauvek uništeno rimsko naselje na lokaciji podno Đurđevog brda. Tadašnji načelnik milicije Bata Jagodić nije imao sluha za molbe arheologa, Muzeja i nauke da se sačuvaju jagodinski preci i odlučio se za fudbal. |
|
| Na levoj obali Belice kod Cvećare, prilikom kopanja temelja, pronađen je rimski žižak od bronze na čijoj se gornjoj površini nalazila reljefna predstava nekog mitološkog bića. Predmet su otkupili jagodinski kolekcionari, a pre desetak godina žižak je prodat nepoznatim kupcima van Jagodine pošto Zavičajni muzej nije imao sredstava za otkup. |
|
| U sedmom veku naše područje naseljavaju Sloveni, čije je naselje otkriveno u Panjevačkom ritu. Naselje nije imalo nekropola, pa se pretpostavlja da su pokojnici spaljivani, što i nije neobično za naše pretke. |
|
| U periodu između 12. i 15. veka jagodinsko groblje je zauzimalo prostor oko Crkve i ulica Lole Ribara, Vuka Karadžića i Sutjeske (danas TV Jagodina). Na okućnici LJube Manojlovića otkriveno je sedam grobova u nizu, a više oštećenih skeleta i u dvorištu Kazandžijske radnje Živka Burića. U temeljima Dečjeg vrtića otkriven je usamljen devojački grob sa zemljanim sudićem i ogrlicom sa metalnim listićima iz 17. veka a, renoviranjem kafane “Kasina”, nađena je srebrna zdela sa ugraćenim talirom Marije Terezije iz 1780. godine. Pretpostavlja se da su u tom delu sahranjivani strani podanici. |
|
| Tokom turske uprave, srpski živalj nastanjen na levoj obali Belice, sahranjivao je mrtve oko “Velikog zapisa”, pored koga je 1818. godine podignuta Stara crkva. Po odlasku Turaka, u porti Crkve je sahranjeno tridesetak sveštenika i uglednih meštana, među njima 1837. godine i nahijski knez Dimitrije Đorđević. U toku 1927. godine u porti je podignuta Spomen-piramida sa grobnicom za 54 pala vojnika 1915. godine na Bagrdanskom frontu, dva srpska dobrovoljca koje je streljala austrougarska kaznena ekspedicija i zemnim ostacima Ljube Mitrovića, poznatog kao “Podnarednika Ljube” koji je 1918. godine poginuo oslobađajući Jagodinu. |
|
|
| Kuga proredila Jagodinu |
|
|
| Naselivši naše krajeve u 15. veku Turci su svoje mrtve sahranjivali kraj puta o čemu govore pronađeni nišani, spomenici od belog mermera. Jedan od njih pronađen je prilikom rušenja starog “Pelivana”. U toku Prvog i Drugog srpskog ustanka (1804-15), gde se ginulo na obe strane, o grobovima i sahranjivanjima nema pouzdanih podataka. |
|
| Godine 1835. Jagodinu je zadesila žestoka epidemija kuge, koju su preneli turski nizani. Pod direktnom kontrolom kneza Miloša, i zemunskog doktora Nađa koga je knez doveo, grad je stavljen pod karantin. Mrtvi su sahranjivani kod starog garnizona preko puta starog “Juhora”, i na Vinoračkom brdu na izlazu iz Jagodine, znano kao Čumino groblje. U vreme karantina, ukop je obavljan i kraj zgrada gde su umrli stanovali. Zajedničke rake otkrivene su kod stare “Elektrodistribucije” sa 19 leševa, a kod kamenitog mosta pronađena su 23 skeleta. |
|
| Podstaknut neorganizovanim sahranjivanjem i voćenjem evidencije o umrlim, knez Miloš je naredbom oktobra 1837. godine uveo obavezno vođenje knjiga rođenih, venčanih i umrlih, kao i naredbu o uspostavljanju stalnih grobalja. Dotle su Srbi sahranjivali svoje gde je ko stigao. Deo nadgrobne ploče iz 1840. godine otkrio je jagodinski likovni umetnik Slobodan Štetić kod starog “Šumskog gazdinstva”, sa koje smo zabeležili: “Ovde leže kosti Ljubivoja ličnog momka hajduk Veljkova 1840...”. |
|
|
| Sahranjivani živi ljudi |
|
|
| Ukop preminulih do 1930. godine obavljan je u tri “odvojena” groblja. Turci su svoje sahranjivali više Učiteljske škole na “Utrini”, gde je po adetima muslimanske vere poslednja sahranjena jagodinska vračara i nadrilekarica, izvesna baba Pilica. Kraj njih, sahranjivani su muslimanski Cigani današnje Žanove ulice sve do 1928. godine, kada su ovi prekršteni u hrišćane. Treće, srpsko groblje u Jagodini, formirano je na mestu današnjeg Starog groblja od Vinoračkog puta do Crkve, gde se sahranjivalo sve do Drugog svetskog rata. Vlasti su zabranile sahranjivanje Cigana na “Utrini”, pa je odrećeno mesto na padini ka Voljavačkom potoku, gde je vršen i ukop stranaca, muslimana i pokojnika drugih veroispovesti, meću njima i uglednih Jagodinaca, Josipa Bekerusa, Gustava Erba i drugih. |
|
| Godine 1847. u Jagodinu je došao da službuje okružni fizikus jagodinske nahije i prvi predsednik Srpske akademije nauka Josip Pančić. On je doneo naredbu da se pokojnici mogu sahranjivati tek po isteku 24 sata i uz saglasnost lekara. Događalo se da su sahranjivani ljudi koji bi jedno vreme proveli u dubokoj komi. Probudivši se, imali su grdne muke nebi li se lišili neugodnosti, a prestrašen narod ih je posle proglašavao za vampire i klonio ih se. |
|
|
| “Konkordija” za najbogatijeg |
|
|
| Malo je znano da je Crkva odbila da ustupi svoja pogrebna kola maja meseca 1875. godine za prevoz posmrtnih ostataka Svetozara Markovića do groblja. Za prevoz srpskog socijaliste, čije je ime decenijama ovaj grad nosio, iskorišćen je špediter. Prkoseći tadašnjem režimu, socijalisti su špediterom, ofarbanim u crveno, do večne kuće 1935. godine prevezli i Vidosava Trepčanina, a na kovčeg položili vence od glogovog trnja. |
|
| Za pogreb najbogatijeg Jagodinca, trgovca Petra Taušanovića 1935. godine, koji je iza sebe ostavio 400 hektara oruće zemlje i 160 kuća, naručena su luksuzna pogrebna kola “Konkordija”. Ceo jedan deo grada bio je obložen crnim platnom, a prirećena mu je i najveća sahrana za koju se u Jagodini zna. Manje sahrane bile su direktoru Učiteljske škole dr Dragoljubu Petroviću i dr Mikici Diniću. Na večni počinak avgusta 1946. godine Momčilo Simić, vlasnik modne kuće “Rekord”, koji je tragično završio skokom sa glogovačkog mosta u Moravu, ispraćen je orkestrom Danila Vasića sa sto violinista iz srpskih gradova. Tom prilikom sviran je čuveni tango pred smrt “Arand de mourir”. Radnici su ispraćivani pesmom “Spavaj, spavaj, mili druže”, ponekad i uz učešće pevačkih društava “Koča”, “Zora” ili ”Sloga”. |
|
|
| A n t r f i l e |
|
|
| Mija Seferović Slavuj |
|
|
| Mija Seferović, nadaleko čuven u boemskoj Srbiji kao “Slavuj”, imao je najbrojniju porodicu u Žanovoj ulici, iako je često i dugo odsustvovao od kuće svirajući u najeksluzivnijim kafanama. Umro je 1917. godine i sahranjen na muslimanskom groblju. NJegova supruga Biserka sahranjena je 1932. godine na Starom groblju zbog izmeštanja muslimanskog groblja. Poslednje njihovo dete, inače 22 po redu, umrlo je 1950. godine. Miju Seferovića Slavuja pamte i po kolu koje je posvetio svojoj ljubljenoj Biserki, ali ga pravoslavni Cigani danas ne sviraju u Jagodini. |
|
|
| Prazna jevrejska grobnica |
|
|
| Do drugog svetskog rata u Jagodini je živelo 60 Jevreja u 12 kuća i svi su nastradali u nemačkim logorima. Jedini koji je preživeo ratne strahote i sačuvao glavu pod nemačkom okupacijom bio je Anđelko Bata Tajtacak (1913). Pod neobičnim okolnostima spasao ga je neki seljak iz okoline Rekovca, doturivši mu svoje isprave, te je Anđelko rat proveo u logoru u Osnabriku pod tućim imenom. Znajući šta im Nemci spremaju Jagodinci su od komšija Jevreja tražili da im decu prepuste na čuvanje. Jevrejski sugrađani su odbili ponudu i decu poveli sa sobom, podelivši tako zajedničku sudbinu. Dirljivi trenuci kojih se ponekad prisete stari Jagodinci. Posle rata Anđelko je podigao porodičnu grobnicu, a 1948. godine se sa porodicom iselio za Izrael. Grobnica je otada prazna. |
|
|
| Tragičan početak veka |
|
|
| Tragajući za najstarijim matičnim knjigama u Opštinskoj upravi pronašli smo knjigu umrlih iz 1900. godine. Prvi upisi, a i kasniji, odnose se na decu rođenu u Laništu. Četvrtog januara umrla je dvogodišnja Milica, dan kasnije jednoipogodišnji Stanimir, deset dana kasnije, i u istom danu, petogodišnji Ilija i njegova trogodišnja sestra Ristosija, za njima jednogodišnji Budimir i dvogodišnji Stanoje... Deca su umirala od difterije i upale pluća, a prerana smrt na početku 20. veka zadesila je i mnoge druge Laništance. Jagodinski sveštenici zapisali su da je u 1900. godini umrlo 123 lica, 1901. godine 141, a 1902. godine 135 lica. |
|
|
| Kad se ćata zapije... |
|
|
| Neki pijani sreski ćata, nadgledajući kopanje rake pokojniku iz vlasti tridesetih godina prošlog veka, i kada je video da radnici kopaju raku u pravcu istok-zapad, naredi im da raku kopaju u pravcu sever-jug. Buniše se oni, ali posao uradiše kako je od njih vlast zahtevala. |
|
| Kada je povorka sa pokojnikom stigla na groblje i kad je video kako je raka iskopana, pop ljutito upita radnike znaju li oni uopšte kako se za pravoslavca raka kopa. Znamo oče, odgovoriše radnici, ali je tako ćata naredio! Raka je odmah zatrpana i kopana nova u pravcu istok-zapad u prisustvu popa, pokojnika i povorke. |
|
|
| Prva tužbalica u Srbiji |
|
|
| U zapisu o Jagodini, koji je na latinskom ostavio Aurelije Buzbek 1553. godine, poslanik nemačkog cara Karla Petog, postoji i opis pogreba nekog siromašnog Jagodinca koji iza sebe ostavi ženu i ćerku. |
|
| «Žena pokojnika i kći Stojana tu obučene u čisto odelo (crnina se tada nije nosila u znak žalosti). Kći je na glavi nosila nekakvu kapu sa paunovim perjem. Poslednji dar kojim je žena svoga muža kad se već prestavio darivala, bila je crvena mala kapa, kakvu ovde nose devojke gospodskog roda. Slušali smo i njihova naricanja i zapevanja kako žalosnim glasom pokojnika pitaju: |
|
| Šta smo ti mi na žao učinile da tako sa nama radiš? Šta li smo ti skrivile? Dali te u čemu ne poslušasmo? U čemu li ti po volji ne učinismo, te nas sad tako samohrane i u bedi ostavljaš?» |
|
| Ovo je i prva zabeležena srpska narodna pesma – tužbalica u Srbiji,
zapisao je 1963. godine u svom prilogu na stranicama kragujevačke "Svetlosti"
Dušan Vukičević, osnivač i prvi direktor Zavičajnog muzeja u Jagodini. |
|
|
|
|
| Spomenik Svetozaru Markoviću (1846-1875) na jagodinskom groblju |
|
| Izvor: Milica Miljković |
|
|
| Grob kneza Aranđela Milosavljevića iz 1859. |
|
| Izvor: Milica Miljković |
| |
|
|
|
|
| Grob majke Marice i sedmogodišnjeg sina Koste sahranjenih istog dana - 13.11.1863.god. |
|
| Izvor: Milica Miljković |
|
|
| Kapela Stevče Mihajlovića, prvog predsednika srpske vlade |
|
| Izvor: Milica Miljković |
|
|
| Najstariji kameni grob bez obeležja |
|
| Izvor: Milica Miljković |
|
|
| Azbukovica na jednom od najstarijih grobova |
|
| Izvor: Milica Miljković |
| |
|
|
|
|
| Stare kamene grobove zamenili su moderniji, mermerni |
|
| Izvor: Milica Miljković |
|
|
| Novoizgrađeni deo jagodinskog groblja |
|
| Izvor: Milica Miljković |
| |
|
|
|
| Pripremio i obradio: |
|
| Miroslav Kovačević |
|
|
| Fotografije: |
|
| Milica Miljković |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
| Iz najava i vesti |
|
|
|
| Važno obaveštenje
Poštovani posetioci
Zbog tehničkih problema sajt dijaspora.ch se neće ažurirati u narednom periodu.
Hvala na razumevanju!
Vaš tim dijaspora.ch
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dijaspora.ch
